Padaczka to jedna z najczęstszych chorób neurologicznych na świecie i dotyka około 50 milionów osób. Mimo postępu medycyny oraz rozwoju nowoczesnych leków przeciwpadaczkowych, wciąż istnieje grupa pacjentów, u których nie udaje się osiągnąć pełnej kontroli napadów. W takich przypadkach rośnie zainteresowanie metodami komplementarnymi, w tym ajurwedą.
W ajurwedzie padaczka utożsamiana jest z chorobą zwaną apasmara. Opisywana jest jako stan zaburzeń świadomości, pamięci oraz funkcji poznawczych, któremu towarzyszą charakterystyczne objawy fizyczne, takie jak drgawki czy utrata przytomności. Co istotne, ajurweda ujmuje tę chorobę w sposób holistyczny – uwzględniając zarówno ciało, jak i umysł.
Podejście terapeutyczne w ajurwedzie opiera się na dwóch głównych strategiach. Pierwsza z nich, satvavajaya, koncentruje się na psychice pacjenta i wykorzystuje jogę, medytację oraz techniki oddechowe (pranajama), które pomagają redukować stres i stabilizować emocje. Drugim, kluczowym elementem terapii jest yukti vyapashraya – leczenie oparte na racjonalnym doborze środków terapeutycznych. Obejmuje ono zarówno preparaty ziołowe, jak i procedury oczyszczające oraz wzmacniające organizm.
Centralną koncepcją ajurwedy jest równowaga trzech dosz: vata, pitta i kapha. Ich zaburzenie może prowadzić do rozwoju choroby, dlatego terapia koncentruje się na przywróceniu ich równowagi. W tym celu stosuje się m.in. procedury oczyszczające, znane jako panchakarma – takie jak lecznicze wymioty, przeczyszczanie, lewatywy czy podawanie leków przez nos. Uzupełnieniem są terapie zewnętrzne, takie jak masaże olejowe czy shirodhara – polewanie czoła ciepłym olejem, które działa uspokajająco i wspiera funkcjonowanie układu nerwowego.
Istotnym elementem terapii jest wykorzystanie roślin leczniczych. W literaturze naukowej wskazuje się szereg ziół, które mogą wykazywać działanie przeciwdrgawkowe, neuroprotekcyjne oraz wspierające funkcje poznawcze.
Do najczęściej wymienianych należą:
- Bacopa monnieri (brahmi) – roślina znana z właściwości wspierających pamięć i koncentrację; wykazuje potencjalne działanie neuroprotekcyjne oraz redukujące stres oksydacyjny w mózgu.
- Withania somnifera (ashwagandha) – adaptogen redukujący stres, wspierający układ nerwowy, wykazujący właściwości przeciwdrgawkowe.
- Nardostachys jatamansi – tradycyjnie stosowana w zaburzeniach neurologicznych; badania na zwierzętach wykazały wzrost progu drgawkowego.
- Acorus calamus (tatarak zwyczajny) – roślina o potencjalnym działaniu przeciwdrgawkowym, szczególnie po odpowiednim przetworzeniu.
- Convolvulus pluricaulis (shankhapushpi) – stosowana jako środek wspierający funkcje poznawcze i działający uspokajająco.
- Tinospora cordifolia (guduchi) – roślina o właściwościach przeciwzapalnych i immunomodulujących.
- Terminalia chebula – wykazuje działanie antyoksydacyjne i może wspierać ochronę mózgu przed uszkodzeniami.
W ajurwedzie rzadko stosuje się pojedyncze rośliny – częściej wykorzystuje się złożone preparaty, takie jak lecznicze ghee, np. brahmi grita, saraswatarishta czy panchagavya ghrita. Ich działanie ma charakter wielokierunkowy: od wpływu na neuroprzekaźniki, przez redukcję stresu oksydacyjnego, aż po poprawę ogólnej kondycji organizmu.
Badania przedkliniczne wskazują, że niektóre z tych roślin mogą zwiększać próg drgawkowy, zmniejszać uszkodzenia mózgu oraz poprawiać funkcje poznawcze. Istnieją również badania kliniczne i opisy przypadków, w których odnotowano zmniejszenie częstości napadów oraz poprawę stanu pacjentów.
Najważniejszym wnioskiem jest to, że ajurweda może stanowić skuteczne uzupełnienie współczesnego leczenia. Holistyczne podejście – obejmujące dietę, styl życia, zdrowie psychiczne oraz wsparcie farmakologiczne – może być szczególnie cenne w przypadku pacjentów z padaczką lekooporną. Współczesna medycyna coraz częściej dostrzega wartość podejścia integracyjnego, a ajurweda, z jej naciskiem na równowagę organizmu i indywidualizację terapii, może w przyszłości stać się ważnym elementem wspierającym leczenie chorób neurologicznych.
Źródła:
Adiga SH, Adiga RS, Bhat KMR, Upadhya D. Ayurveda therapy in the management of epilepsy.
Epilepsy Behav. 2024 Oct;159:110026. doi: 10.1016/j.yebeh.2024.110026. Epub 2024 Sep 4. PMID: 39236375.
Terapeutka Ajurwedy, psycholożka, trenerka i wykładowczyni. Wspieram w odzyskiwaniu dobrego samopoczucia psychicznego i fizycznego oraz w naturalnym budowaniu odporności u dzieci.
